normalisering van rechts-extremisme en kritiek op rijksbegrotingen

Vandaag Helder. Nieuws in makkelijk Nederlands. Het is woensdag, drieëntwintig september. Dit is wat je vandaag moet weten. De AIVD en de NCTV hebben samen een analyse gepubliceerd over rechts-extremisten. Volgens de diensten proberen zij hun ideeën bewust acceptabeler te maken via de politiek, de media, het internet en demonstraties. Ze gebruiken gematigde woorden, democratische vrijheden en actuele discussies om antidemocratische ideeën geaccepteerd te krijgen. De diensten noemen dit façadepolitiek. Het gaat bijvoorbeeld om ideeën over witte superioriteit en vijandbeelden over mensen met een migratieachtergrond of een andere mening. Ook kunnen woorden als remigratie en omvolking extremere ideeën verbergen. Volgens de AIVD en de NCTV kan deze ontwikkeling leiden tot intimidatie of zelfcensuur bij bestuurders, journalisten en wetenschappers. Ook kunnen mensen die bereid zijn geweld te gebruiken, het gevoel krijgen dat hun acties toegestaan zijn. De diensten hebben de analyse openbaar gemaakt om de overheid en de samenleving bewuster te maken van deze strategie. Ze noemen geen concrete Nederlandse politieke partijen of media. Ook is niet duidelijk hoe groot de pogingen tot beïnvloeding zijn en wat het directe effect is. De Algemene Rekenkamer heeft zestien begrotingen van ministeries onderzocht. Het kabinet wil in 2027 bijna 517 miljard euro uitgeven, maar volgens de Rekenkamer kan de Tweede Kamer een deel van dat geld niet goed controleren. Slechts vijf begrotingen hebben duidelijke doelen die meetbaar zijn. Ook ontbreekt vaak informatie over risico’s en financiële onzekerheden. Daardoor kan de Kamer niet goed beoordelen of de doelen haalbaar zijn en welke resultaten worden bereikt. Volgens de Rekenkamer is er ook te weinig geld voor noodzakelijk onderhoud van infrastructuur. Verder wil het kabinet op termijn 3,4 miljard euro bezuinigen op de Rijksdienst. Het is nog niet volledig duidelijk wat dat betekent voor het personeel en de dienstverlening. De Rekenkamer waarschuwt dat de dienstverlening slechter kan worden. De Tweede Kamer gaat de begrotingen afzonderlijk bespreken en controleren. De Rekenkamer heeft aangeboden de Kamer daarbij te helpen. De vreemdelingenkamer in Utrecht heeft bepaald dat drie asielzoekers voorlopig niet aan Italië mogen worden overgedragen. Volgens de rechtbank is daar nog een echt risico dat zij geen onderdak, voedsel en stromend water krijgen. Daardoor zouden hun grondrechten worden geschonden. Italië liet in 2022 weten dat het door problemen met de opvang tijdelijk geen asielzoekers uit andere EU-landen kon overnemen. In juni 2026 beloofde de Italiaanse regering Nederland dat zij zich aan de regels van het Europese migratiepact zou houden. Volgens de rechtbank bewijst die belofte niet dat de opvang voor langere tijd is verbeterd. De minister van Asiel en Migratie moet de drie asielaanvragen daarom opnieuw beoordelen. Ook andere overdrachten aan Italië kunnen in vergelijkbare situaties door een rechter worden tegengehouden. Het is nog onzeker of de minister in hoger beroep gaat en of de uitspraken dan blijven gelden. Een ruime meerderheid in de Tweede Kamer heeft ingestemd met een wetsvoorstel over kleinere fusies en overnames. Volgens het voorstel mag toezichthouder ACM zulke deals ook onderzoeken als bedrijven ze normaal niet hoeven te melden. De ACM kan een deal dan blokkeren als die de concurrentie bedreigt. Nu hangt het toezicht vooral af van de omzet van bedrijven. Daardoor blijven kleine overnames soms buiten beeld, ook als een bedrijf door meerdere overnames veel macht krijgt. Initiatiefnemer Bushoff en het kabinet wijzen onder meer op overnames in de kinderopvang, de zorg en de dierenartssector en op het opkopen van vernieuwende start-ups. Het kabinet verwacht dat meer toezicht de concurrentie en innovatie kan stimuleren. Het effect op prijzen en kwaliteit staat nog niet vast. De Eerste Kamer moet het voorstel nog behandelen. Daarom is nog niet bekend of en wanneer de wet ingaat en hoe vaak de ACM de nieuwe bevoegdheid zal gebruiken. Importeurs moeten vanaf 1 november 2026 twee euro per productgroep betalen voor goederen die van buiten de Europese Unie naar Nederland komen. Deze Europese vergoeding komt boven op de bestaande invoerheffingen. Door platforms als AliExpress, Shein en Temu komen dagelijks ongeveer 1,7 miljoen losse pakketjes binnen. Volgens het kabinet en toezichthouders is het moeilijk om die allemaal apart te controleren. Veel gecontroleerde producten voldoen niet aan de Europese regels. Met de opbrengst wil de Douane extra personeel aannemen en investeren in slimmere technieken voor controles. Het kabinet hoopt ook dat bedrijven vaker grote hoeveelheden goederen tegelijk invoeren, omdat die makkelijker te controleren zijn. Webwinkels en importeurs kunnen de toeslag helemaal of voor een deel doorberekenen aan consumenten. Het is nog niet duidelijk in hoeverre dat gebeurt. Ook is nog niet bekend wat de maatregel betekent voor het aantal pakketjes en de veiligheid van producten. De Gezondheidsraad adviseert het kabinet om de dertienwekenecho nu nog niet standaard in te voeren in de geboortezorg. Volgens de raad zorgde de onderzochte werkwijze voor te veel onnodige doorverwijzingen en werden tegelijk relatief veel afwijkingen gemist. Sinds 2021 konden zwangeren deze vroege echo tijdelijk krijgen als onderdeel van een landelijk wetenschappelijk onderzoek. Een juiste vroege diagnose kan ouders meer tijd geven voor verder onderzoek en voor beslissingen vóór de twintigwekenecho. De Gezondheidsraad adviseert nu om te onderzoeken hoe de verschillende vormen van prenatale screening beter kunnen worden gecombineerd. Een aangepaste dertienwekenecho kan later mogelijk toch geschikt blijken. Het kabinet moet nog besluiten wat het met het advies doet. Het is niet bekend of en wanneer het verder onderzoek betaalt en of een aangepaste methode nauwkeurig genoeg zal zijn. Dit was Vandaag Helder. Bedankt voor het luisteren en tot de volgende keer.