Nettarieven per tijd en verbruik en nieuwe besmettingen met westnijlvirus

Vandaag Helder. Nieuws in makkelijk Nederlands. Het is vrijdag, negen oktober. Dit is wat je vandaag moet weten. De ACM heeft een voorstel gepubliceerd voor nieuwe kosten voor het vervoer van stroom. Vanaf 2029 blijft ongeveer een derde van het bedrag vast. De rest hangt af van hoeveel stroom een huishouden gebruikt en op welk moment. Stroom gebruiken tijdens drukke uren wordt duurder en op rustige momenten goedkoper. Nu betalen huishoudens vooral een vast bedrag, ongeacht hun verbruik en het tijdstip. De ACM wil zo de drukte op het elektriciteitsnet en de kosten van uitbreiding beperken. Volgens de ACM gaat naar schatting 60 procent van de huishoudens financieel vooruit. Een huishouden in een klein appartement zou jaarlijks 100 tot 200 euro minder betalen. Een huishouden in een vrijstaand huis met een warmtepomp en een elektrische auto zou volgens de ACM 300 tot 450 euro meer betalen, zelfs als het zijn stroomverbruik aanpast. Netbeheerders verwachten dat de drukte op piekmomenten met ongeveer 10 procent daalt. Daardoor kunnen volgens hun schatting ongeveer 700.000 extra woningen worden aangesloten zonder het net direct groter te maken. Het besluit is nog niet definitief. Belanghebbenden kunnen zes weken reageren, tot 19 november 2026. Daarna neemt de ACM een definitief besluit. De precieze gevolgen hangen af van de uiteindelijke tarieven en van het stroomverbruik per huishouden. Het RIVM heeft drie nieuwe besmettingen met het westnijlvirus gemeld. De patiënten raakten volgens het instituut besmet door beten van besmette muggen. In 2026 zijn nu 59 besmettingen geregistreerd die in Nederland zijn opgelopen. Dat zijn er drie meer dan een week eerder. In de week daarvoor kwamen er nog twaalf gevallen bij. Volgens het RIVM wijst deze daling erop dat de piek van de uitbraak voorbij is, maar er kunnen nog meer besmettingen komen. Het instituut meldde ook één nieuw overlijden van een patiënt die al besmet was. Dit jaar zijn tien besmette patiënten overleden. Het is niet vastgesteld dat het virus bij alle tien de directe doodsoorzaak was. Ouderdom en andere aandoeningen kunnen ook een rol hebben gespeeld. De meeste besmettingen geven weinig of geen klachten. Daarom is het echte aantal volgens het RIVM waarschijnlijk hoger. Het virus is sinds augustus op verschillende plaatsen in Nederland aanwezig. Van 2022 tot en met 2025 waren er geen besmettingen bij mensen vastgesteld die in Nederland waren opgelopen. In één week testten ook dertien paarden en 39 vogels positief. Verder waren zestien groepen muggen positief. Tijdens het muggenseizoen blijft het RIVM de cijfers iedere week bijwerken. De Volkskrant meldt dat AI is gebruikt bij vijf berichten op de officiële accounts van de minister-president. Premier Jetten had op 29 september aan de Tweede Kamer geschreven dat daar geen AI was gebruikt. De Rijksvoorlichtingsdienst ontkent nu niet dat AI een rol speelde, maar zegt dat de berichten niet volledig door AI zijn gemaakt. De Volkskrant onderzocht de teksten met het model Pangram. Dat model zag AI-tekst en twee deskundigen zagen ook kenmerken van AI-taal. Zo'n model geeft echter geen zeker bewijs over wie een tekst heeft geschreven. Ook is niet duidelijk hoeveel mensen de berichten hebben aangepast en wat Jetten zelf wist. De eerdere antwoorden aan de Kamer hebben geleid tot kritiek van het publiek en van deskundigen in het staatsrecht. Volgens deze deskundigen kan de kwestie het vertrouwen in de politieke communicatie van de premier schaden. De Tweede Kamer kan om meer uitleg of een correctie vragen, maar er is nog geen formele vervolgstap bekend. Bedrijven die funderingen herstellen, krijgen na de droge zomer meer meldingen van scheuren en verzakkingen. Volgens experts heeft de uitzonderlijke droogte van de afgelopen maanden bestaande risico’s groter gemaakt. Maar zonder onderzoek per woning is niet zeker wat de oorzaak van de schade is. Deltares en TNO schatten dat ongeveer 425.000 woningen al problemen met de fundering hebben of die binnenkort kunnen krijgen. Op kleigrond kan een ondiepe fundering verzakken als de grond krimpt. Houten palen kunnen rotten als het grondwater lang laag staat. Herstel is duur en schade aan de fundering is meestal niet verzekerd. Volgens de AFM kost herstel voor de 120.000 eigenaren met de grootste risico’s in totaal 11 miljard euro. Ruim 75.000 van hen kunnen dit niet direct met eigen geld betalen. De schade kan leiden tot scheuren, vochtproblemen en ramen en deuren die klemmen. Ook kan een huis minder waard worden. Deltares en TNO werken aan één landelijk systeem om de risico’s overal op dezelfde manier te beoordelen. Zo’n model kan niet zeggen welke woning echt schade heeft of zal krijgen. De NVM heeft cijfers over het derde kwartaal gepubliceerd. Bij aangesloten makelaars stonden aan het einde van het kwartaal 39.000 bestaande woningen te koop. Dat is 24 procent meer dan een jaar eerder. Kopers kregen daardoor meer keuze en mogelijk iets meer ruimte om over de prijs te onderhandelen. Toch laat de lage krapte-indicator volgens de NVM niet zien dat de markt echt ruimer wordt. De gemiddelde verkoopprijs was 503.000 euro, 1,8 procent meer dan een jaar eerder. De verkoop bleef ongeveer gelijk en bijna twee derde van de woningen werd nog steeds voor meer dan de vraagprijs verkocht. Volgens de NVM stijgen de prijzen minder snel door het grotere aanbod, de hogere rente en onzekerheid bij kopers. Een deel van het extra aanbod bestaat uit voormalige huurwoningen. Daardoor zijn er minder huurwoningen beschikbaar. De cijfers gaan alleen over verkopen door aangesloten makelaars en regionale verschillen zijn niet zichtbaar in de landelijke gemiddelden. Flevoland, Gelderland en Overijssel hebben voorlopige afspraken gemaakt met busbedrijf EBS. De verliesgevende concessie stopt naar verwachting op 7 juli 2029, zes jaar eerder dan gepland. Tot die tijd blijft EBS de bussen in IJssel-Vecht laten rijden. De provincies betalen extra geld om de dienstregeling te behouden. Hoeveel geld dat is, is niet bekendgemaakt. Volgens de provincies is de concessie uit balans geraakt door problemen bij de uitvoering, hogere kosten en andere omstandigheden. Er waren onder meer personeelstekorten, elektrische bussen kwamen later en het elektriciteitsnet was te vol. EBS blijft volgens de provincies het grootste deel van de verliezen zelf betalen. De afspraken zijn nog niet definitief. De provincies gaan nieuwe concessies voorbereiden en beginnen een aanbesteding voor het busvervoer vanaf juli 2029. Hoe dat vervoer er dan precies uitziet, is nog niet bekend. Dit was Vandaag Helder. Bedankt voor het luisteren en tot de volgende keer.