Sterk gestegen gasprijs en cyberincident bij Albert Heijn
Vandaag hoor je zes belangrijke nieuwsverhalen uit Nederland. In deze aflevering: sterk gestegen gasprijs, cyberincident bij Albert Heijn en compensatie voor hoge zorgkosten.
Op 14 oktober steeg de Europese groothandelsprijs voor gas korte tijd tot boven 87 euro per megawattuur. Dat was de hoogste prijs sinds de energiecrisis na de Russische inval in Oekraïne.
Cyberincident bij Albert Heijn
Op 14 oktober startte Albert Heijn zijn distributiecentra stap voor stap weer op. De normale bevoorrading en de digitale diensten waren nog niet volledig hersteld. De politie en het Openbaar Ministerie maakten later bekend dat Ahold Delhaize is uitgenodigd om aangifte te doen. Er liep toen nog geen strafrechtelijk onderzoek.
Compensatie voor hoge zorgkosten
Tijdens het debat in de Tweede Kamer over de zorgbegroting op 14 oktober was er nog geen concreet plan voor compensatie van hoge zorgkosten. Staatssecretaris Eerenberg zei dat het kabinet de regeling nog onderzoekt. Het kabinet wil binnen een maand met een voorstel voor de zorgkostenaftrek komen.
Recordkwartaal voor ASML
ASML meldde op 14 oktober een recordomzet van 11,7 miljard euro en bijna 5 miljard euro winst over het derde kwartaal. Het bedrijf zei ook dat klanten al interesse hebben in leveringen in 2029 en 2030. De geplande productiecapaciteit voor 2027 en 2028 is waarschijnlijk niet groot genoeg.
Landelijke staking in het streekvervoer
Om 04.00 uur begon een landelijke staking in het streekvervoer. Later op de dag bleek dat in bijna heel Nederland bussen uitvielen. De gevolgen verschilden wel sterk per regio.
Gestopt ICT-project van UWV
UWV maakte op 14 oktober bekend dat het na vijf jaar stopt met de ontwikkeling van de Bemiddelingsservice. De uitkeringsinstantie verwacht niet dat het systeem binnen een redelijke termijn en tegen verantwoorde kosten kan worden ingevoerd.
Volledig transcript
Vandaag Helder.
Nieuws in makkelijk Nederlands.
Het is donderdag, vijftien oktober.
Dit is wat je vandaag moet weten.
De Europese groothandelsprijs voor gas steeg op 14 oktober korte tijd tot boven 87 euro per megawattuur. Dat was de hoogste prijs sinds de energiecrisis na de Russische inval in Oekraïne. In februari, vóór de Amerikaanse aanval op Iran, kostte gas nog ongeveer 30 euro per megawattuur. Volgens de NOS komt de stijging door nieuwe aanvallen van de Houthi's en door schade aan raffinaderijen en LNG-installaties in het Midden-Oosten. Ook de relatief lage gasvoorraden maken de situatie kwetsbaar. De Nederlandse gasopslagen waren voor ongeveer 64 procent gevuld, duidelijk minder dan in andere jaren rond deze datum. Prijsvergelijkers verwachten dat sommige huishoudens daardoor meer voor gas kunnen gaan betalen. Het gaat om mensen met een variabel contract of met een vast contract dat binnenkort afloopt. Het is nog niet bekend hoe snel en hoeveel zij hiervan merken. Dat hangt onder meer af van het conflict in het Midden-Oosten, de aanvoer van LNG, het winterweer en hoe snel de gasvoorraden worden aangevuld.
Albert Heijn is op 14 oktober begonnen met het stap voor stap opstarten van zijn distributiecentra. De bevoorrading en de digitale diensten werkten toen nog niet volledig. Albert Heijn, Etos en Gall en Gall kregen op 11 oktober te maken met een digitaal incident. Ahold Delhaize zette daarom uit voorzorg verschillende computersystemen en logistieke systemen uit. Daardoor konden distributiecentra en winkels de voorraad tijdelijk niet goed bijhouden en ontstonden in verschillende winkels lege schappen. Online bestellen, thuisbezorging, de app en delen van de klantenservice waren tijdens het herstel nog niet beschikbaar. Albert Heijn zei dat het de winkels binnen enkele dagen beter kon bevoorraden, maar deskundigen op het gebied van logistiek verwachten dat volledig herstel meerdere weken kan duren. Het is niet bekend wie achter het incident zit en hoe die persoon of groep toegang kreeg. Volgens Ahold Delhaize waren er geen aanwijzingen dat persoonsgegevens waren gestolen, maar het onderzoek en het herstel waren nog niet klaar. De politie en het Openbaar Ministerie hebben Ahold Delhaize uitgenodigd om aangifte te doen. Er liep nog geen strafrechtelijk onderzoek. Dat kan er komen als het bedrijf aangifte doet en genoeg informatie geeft.
Tijdens een debat in de Tweede Kamer op 14 oktober was er nog geen concreet plan om mensen met hoge zorgkosten te helpen. Staatssecretaris Eerenberg zei dat het kabinet de regeling nog onderzoekt. Het kabinet wil vanaf 2028 stoppen met de fiscale aftrek voor specifieke zorgkosten. Voor gerichte hulp aan mensen met een laag inkomen is 350 miljoen euro gereserveerd, maar chronisch zieken en mensen met een beperking weten nog niet wie geld krijgt en hoeveel. Het Nibud heeft eerder berekend dat sommige huishoudens door een combinatie van kabinetsmaatregelen honderden euro’s per maand kunnen verliezen. Eerenberg wil uiterlijk 14 november met een voorstel komen. Daarna beslist de Tweede Kamer of dat voldoende is. Partijen hebben gezegd dat ze het stoppen met de aftrek mogelijk uit het Belastingplan willen halen als de compensatie niet genoeg is.
ASML heeft over het derde kwartaal een recordomzet van 11,7 miljard euro gemeld. De nettowinst was bijna 5 miljard euro. Het bedrijf verhoogde de ondergrens van de verwachte omzet voor heel 2026 naar 44 miljard euro. Volgens ASML komt de sterkere vraag vooral door grote investeringen in kunstmatige intelligentie. Chipfabrikanten hebben daardoor meer capaciteit nodig om chips te maken. ASML maakt als enige bedrijf geavanceerde EUV-machines voor de productie van chips. Het bedrijf verwacht met de huidige productieplannen in 2027 en 2028 niet volledig aan de vraag te kunnen voldoen. Daarom onderzoekt ASML of het de productie verder kan uitbreiden. Klanten hebben al interesse in leveringen in 2029 en 2030. De verwachtingen blijven wel afhankelijk van de investeringen van klanten en van de markt voor kunstmatige intelligentie. Ook kunnen nieuwe Amerikaanse beperkingen voor China gevolgen hebben voor de omzet, maar het is nog onzeker of die beperkingen er komen en welke vorm ze krijgen.
Op 14 oktober om vier uur 's ochtends begon een landelijke staking in het streekvervoer. In bijna heel Nederland vielen bussen uit, al verschilden de gevolgen sterk per regio. Het stadsvervoer in Amsterdam en Den Haag bleef rijden. In Rotterdam reden de metro's en trams ook. Enkele regionale treinverbindingen hadden eveneens last van de staking. In Limburg reed geen enkele regionale trein van Arriva. De treinen van NS reden volgens de normale dienstregeling. De staking kwam er nadat gesprekken over een nieuwe cao waren vastgelopen. Die cao geldt voor ongeveer 13.000 werknemers. Werkgevers en vakbonden bereikten na acht gesprekken geen akkoord. De vakbonden zijn onder meer tegen veranderingen in werkroosters en regelingen voor oudere werknemers. Werkgevers zeggen dat er niet genoeg geld is voor alle eisen. Zij hebben de vakbonden gevraagd om verder te praten. Als er geen akkoord komt, willen de vakbonden opnieuw staken. De data en regio's zijn nog niet bekend.
UWV stopt na vijf jaar met de ontwikkeling van de Bemiddelingsservice. De uitkeringsinstantie maakte dat op 14 oktober bekend. Het systeem moest vacatures en werkzoekenden beter aan elkaar koppelen op basis van vaardigheden. Volgens UWV waren de kwaliteit van de gegevens, de technische aansluiting en de manier van ontwikkelen niet goed genoeg. Tests en extra maatregelen gaven te weinig vertrouwen dat het systeem binnen een redelijke tijd en tegen verantwoorde kosten kon worden ingevoerd. Sinds de start in 2021 is ongeveer 55 miljoen euro aan het project uitgegeven. UWV onderzoekt nog hoeveel van de gebouwde infrastructuur en software opnieuw kan worden gebruikt en wat de waarde daarvan is. Minister Vijlbrief laat het project grondig evalueren en informeert de Tweede Kamer later over de gevolgen. Het is nog niet bekend wanneer die evaluatie klaar is.
Dit was Vandaag Helder. Bedankt voor het luisteren en tot de volgende keer.